---< Sponsor Bağlantı >---

Fiil Nedir, Fiilde Çatı, Özellikleri Nelerdir, Kaça Ayrılır?


---- Sponsorlu Bağlantılar ---


Fiilde çatı Nedir,  Özellikleri Nelerdir, Kaça Ayrılır?

------- Sponsorlu Reklamlar -----

Fiiller iş,hareket,oluş,durum bildiren sözcüklere fiil denir.  Fiilde  Çatı Nedir, Özellikleri Nelerdir, Kaça Ayrılır Gibi Soruların cevaplarını yazımızda bulabilirsiniz.

Tümcede, eylemin nesne alabilip alamamasına veyahut öznenin, eylemde deklarasyonlan işle alakalı olarak gösterdiği özelliğe eylem çatısı denir. Dolayısıyla, yüklemi eylem olmayan tümcelerde çatı aranmaz.

------- Sponsorlu Reklamlar -----

Eylemler çatısı itibariyle iki grupta incelenir:

  • A. Nesnesine Göre Fiiller
  • 1. Geçişli Fiil
  • 2. Geçişsiz Fiil
  • B. Öznesine Göre Fiiller
  • 1. Etken Fiil
  • 2. Edilgen Fiil
  • 3. Dönüşlü Fiil
  • 4. İşteş Fiil

A. Nesnesine Göre Fiiller

1. Geçişli Fiil

Nesnesi olan veyahut nesne alabilen eylemlere “geçişli eylem” denir. Nesneyi, yükleme sorduğumuz “neyi, bir takım, ne” sualleriyle bulduğumuz için, bu suallere yanıt veren eylemler geçişlidir.

Ben bu kitabı geçen yaz okumuştum. Askerdeki arkadaşıma mektup yazdım.

Bu tümcelerde “okumuştum” eylemi “bu kitabı” nesnesini, “yazdım” eylemi “mektup” nesnesini aldığından geçişli bir eylemdir.

Aşağıdaki tümcelerde eylemler, altı çizili nesneleri aldığı için geçişlidir.

Topladığı çiçekleri vazoya yerleştirdi.Babam, pazar sabahları gazete alırdı. Diploma merasimine kuzenini de çağrı fiilde catıetti.Öğretmenimiz derste bize fıkra anlatırdı.

Not: Geçişli eyleme sahip olan tümcelerde kimi vakit nesne bulunmaz. Bu eylemler nesne almasalar da geçişlidir. Ehemmiyetli olan, o eylemin nesne alabilmesidir.

Öğretmen çok güzel anlattı. Öğretmen konuyu çok güzel anlattı.

Bu tümcede nesne bulunmamasına karşın, istenirse tümceye nesne getirilebildiği için “anlatmak” eylemi geçişlidir.

2. Geçişsiz Fiil

Nesne alamayan eylemlerdir. Geçişsiz eylemler, “neyi, kimi, ne” suallerine cevaplayamaz. Geçişsiz eylemlerin yüklem olduğu tümcelere dışarıdan rastgele bir nesne kazançlamaz.

Onun anlattığı fıkraya hepimiz güldük. Babamla hafta sonları balık tutmaya gideriz.

Bu tümcelerde yüklem olan “güldük” ve “gideriz” eylemleri nesne alamadığı için, geçişsiz bir eylemdir.

Aşağıdaki tümcelerde eylemler, nesne alamadıkları için geçişsizdir.

Bir gün evvel gece televizyondaki film çok geç başladı. Küçük kardeşim bugün erkenden uyandı. Geleceğe her vakit umutla baktık. Okul sonrası annesine hane işlerinde yardım ediyordu.

Not: Nesneyi bulmak için yükleme sorduğumuz “neyi, bir takım, ne” suallerine “onu” sözcüğünü ortak bir yanıt olarak verebiliriz. Tümceyi “onu” sözcüğü ile beraber okuyarak tümcedeki eylemin geçişli olup olmadığını kolayca anlayabiliriz.

Sabahtan beri burada (onu) bekliyorum. Balonu uçan çocuk bir müddet (onu) ağladı.

Bu tümcelerde nesne yoktur. Tümcelere “onu” sözcüğünü getirdiğimizde “beklemek” eyleminin geçişli, “ağlamak” eyleminin geçişsiz olduğunu görürüz.

Not: Türkçede bir takım eylemler yeni manalar kazanarak hem geçişli, hem geçişsiz olarak kullanılabilmektedir. Bir tümcedeki eylemin geçişli olup olmadığı sorulduğunda yalnızca eylemi değil, tümceyi tümden okumak gerekir.

Bütün gün çarşıda boş boş gezmiş. (geçişsiz) Sınıfça kazamızdaki müzeyi gezdik. (geçişli)Arkadaşım az önce buradan geçti. (geçişsiz) Afrikalı atlet sporcuların hepsini geçti. (geçişli)

Not: Geçişsiz iken -r, -t, -tır” eklerinden uygun olanını alarak geçişli hale gelen eylemlere oldurgan eylem denir.

Komik hareketleriyle hepimizi güldürdü.

Önceden kullandığımız geçişsiz “gülmek” eylemine “-dür” eki getirilerek geçişli “güldürmek” eylemi ele geçirilmiştir. Aşağıdaki örneklerde geçişli ve geçişsiz eylemler bir arada verilmiştir.

Geçişsiz Eylem   Oldurgan Eylemdolmak   dol – dur – makağlamak   ağla -t – makdüşmek   düş – ür – mek

Not: Geçişli iken -r, -t, -tır” eklerinden uygun olanını alarak tekrar geçişli yapılan eylemlere ettirgen eylem denir. Bu fiillerde işi, bir başkasına yaptırma manası vardır.

İhtiyar kadın askerdeki erkek çocuğuna mektup yazdırdı.

Önceden kullandığımız geçişli “yazmak” eylemine “-dır” eki getirilerek yeniden geçişli “yazdırmak” eylemi ele geçirilmiştir. Aşağıda,

Cümlede yüklem görevini üstlenen fiilin,özne dışındaki etkilenen varlık  ile kurduğu ilişkiye nesne-yüklem ilişkisi denir.


- Fiil Nedir, Fiilde Çatı, Özellikleri Nelerdir, Kaça Ayrılır? admin tarafından 2 Mart 2014 tarihinde , Ders Notlarım,Dil Bilgisi kategorisine eklenmiştir.
Etiketler:, ,
Fiil Nedir, Fiilde Çatı, Özellikleri Nelerdir, Kaça Ayrılır? isimli bu konuyu ;> Google'de Ara - BlogSearch'te Ara - Buzzzy'de Ara - Twitter'da Ara - Bing'te Ara

Sende Yorum Yaz